GECİKMİŞ DİL KONUŞMA

Yaşamın ilk yılları, dil ve iletişim becerilerinin hızla geliştiği önemli bir dönemdir. Yaklaşık bir yaşında ilk sözcüklerin kullanılması, 18 aya doğru sözcük sayısının artması; iki yaş civarında ise en az 50 sözcüğün anlaşılması ve kullanılmasıyla birlikte iki sözcüklü ifadelerin başlaması beklenmektedir. İki–üç yaş arasında cümleler uzamakta, üç–dört yaş arasında çocuk kendini daha ayrıntılı anlatmakta ve konuşması çoğunlukla anlaşılır hâle gelmektedir.

Bu gelişim basamaklarının beklenen zamanda ortaya çıkmaması veya dil gelişiminin belirgin biçimde yavaş ilerlemesi, gecikmiş dil ve konuşma olarak değerlendirilmektedir. Çocuk 3,5 yaşına geldiği hâlde dil becerileri hâlâ akranlarıyla aynı düzeye ulaşmamışsa bu durum yalnızca “geç konuşma” olarak görülmemeli; gelişimsel dil bozukluğu başta olmak üzere farklı dil güçlüğü açısından ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir.

Konuşma sesi bozukluğu, çocuğun yaşından beklenen sesleri doğru üretememesi veya kullanamaması nedeniyle konuşmasının anlaşılmasının zorlaşmasıdır. Fonolojik bozukluk ise çocuğun dilin ses kurallarını öğrenmekte zorlanarak bazı sesleri düzenli biçimde değiştirmesi veya sözcüklerden çıkarmasıdır.

Sunulan hizmet kapsamında çocuğun konuşma sesleri değerlendirilmekte, güçlüğün özelliklerine uygun terapi programı hazırlanmakta ve seslerin günlük konuşmada doğru kullanılması desteklenmektedir.

Kekemelik konuşmanın doğal akışının, hızının ve ritminin kesintiye uğramasıdır. Kekemelikte ses, hece veya sözcük tekrarları, ses uzatmaları ve konuşma blokları görülebilmektedir. Hızlı-bozuk konuşmada ise konuşma hızı düzensizleşmekte; uygun olmayan duraklamalar, hece veya sözcük atlamaları nedeniyle konuşmanın anlaşılması zorlaşabilmektedir.

Sunulan hizmet kapsamında konuşmanın akıcılığı, hızı ve anlaşılırlığı değerlendirilmekte; kişinin iletişim ihtiyaçlarına uygun terapi programı hazırlanmakta ve aileye rehberlik sunulmaktadır.

Motor konuşma bozuklukları, konuşma hareketlerinin planlanması veya uygulanmasındaki güçlükleri içerirken;

Çocukluk çağı konuşma apraksisi konuşma için gerekli hareketlerin planlanması ve doğru sıraya  yürütülmesindeki güçlüktür. Ses hataları tutarsız olabilmekte ve uzun sözcüklerin söylenmesi daha güç hâle gelebilmektedir. 

Dil becerileri; okuma, yazma ve öğrenmenin temelini oluşturmaktadır. Bu hizmet kapsamında sözcük bilgisi, ses farkındalığı, anlatım, okuduğunu anlama ve yazılı ifade becerileri değerlendirilmekte ve desteklenmektedir. 

Dil bozukluğu, çocuğun dili anlama ve kullanma becerilerinde yaşına göre belirgin ve kalıcı güçlük yaşamasıdır. Sözcük öğrenme, cümle kurma, yönergeleri anlama ve kendini anlatma becerileri etkilenebilmektedir.

Birincil dil bozukluğu, dil güçlüğünün bilinen bir tıbbi veya nörolojik duruma bağlı olmadığı durumdur. Bu tablo günümüzde çoğunlukla gelişimsel dil bozukluğu olarak adlandırılmaktadır.

İkincil dil bozukluğu ise dil güçlüğünün otizm, Down sendromu, işitme kaybı veya zihinsel yetersizlik gibi başka bir duruma eşlik etmesidir. Güncel kullanımda “otizme eşlik eden dil bozukluğu” gibi açıklayıcı ifadeler tercih edilmektedir.

Sunulan hizmet kapsamında çocuğun dili anlama ve kullanma becerileri değerlendirilmekte, ihtiyaçlarına uygun terapi programı hazırlanmakta ve aileye rehberlik sunulmaktadır.

Sosyal iletişim; çocuğun iletişim başlatma, sohbeti sürdürme, sıra alma, kendini uygun biçimde ifade etme ve karşısındaki kişiyi anlama becerilerini kapsamaktadır. Çocuğun ihtiyaçları doğrultusunda sosyal iletişim ve günlük yaşamda iletişime katılım becerileri desteklenmektedir.

Dikkat, bellek, planlama ve problem çözme becerileri çocuğun dili anlamasını, kullanmasını ve öğrenmesini etkileyebilmektedir. Bu hizmet kapsamında bilişsel süreçlerin iletişim üzerindeki etkisi değerlendirilmekte ve işlevsel iletişim becerileri desteklenmektedir.

Değerlendirmesi tamamlanan çocuğun güçlü yönleri ve zorlandığı alanlar aileyle birlikte ele alınmaktadır. Çocuğun ihtiyaçlarının daha iyi anlaşılması ve günlük yaşamda nasıl desteklenebileceği üzerine çalışılarak aileye uygulanabilir öneriler ve rehberlik sunulmaktadır.

Dil ve konuşma gelişimi; çocuğun bilişsel, sosyal, duygusal ve motor gelişiminden ayrı düşünülemez. Bu nedenle değerlendirme sürecinde çocuğun dil ve iletişim becerileri merkeze alınırken oyun, dikkat, öğrenme, sosyal etkileşim ve duygu düzenleme becerileriyle detaylı olarak değerlendirilmektedir.

Çocuğun güçlü yönleri ve desteklenmesi gereken alanlar; aile görüşmesi, gözlem ve yaşına uygun değerlendirme araçlarıyla belirlenir. Elde edilen bilgiler doğrultusunda çocuğa özel bir terapi planı hazırlanarak aileye süreci günlük yaşamda nasıl destekleyebileceğine yönelik rehberlik sunulmaktadır.